Глеб Лабадзенка. БЕЛАРУСЬ. Ці зробіць Нобелеўская прэмія Алексіевіч беларускай пісьменьніцай?

Сьвятлану Алексіевіч асабіста я лічу не “беларускай пісьменніцай”, а “пісьменніцай зь Беларусі”...

 

Фота Джона Кунстадтэра

Глеб Лабадзенка. Нарадзіўся ў 1986 годзе ў Менску. Скончыў Коласаўскі ліцэй (2004), журфак БДУ (2009). Працуе журналістам ад 2000 году. У 2004-2008 гадох – у газэце “Комсомольская правда” в Беларуси”, у 2009-2011-х – у “Звяздзе”. Ад 2011-га – фрылансер.

Выдаў кнігі “Pager-вершы” (2005), “дзіцячая заМова” (2013), уклаў непадцэнзурнае выданьне “Ладдзі Роспачы” Уладзімера Караткевіча (2010). Інтарэсы – дасьледваньне гісторыі роду Радзівілаў, архітэктура, краязнаўства, вандроўкі па Беларусі. Ад 2007 году вядзе блог.

У інтэлігенцкіх колах пракаціўся шэпт: “Чулі? У самой Швэцыі кажуць, што Алексіевіч прэмію даць могуць!” Потым нібыта сказалі, што не, ня сьвеціць. Але выпушчанае слова…

Гэта аднавіла даўнюю нафталінавую спрэчку: ці будзем залічваць да беларускай літаратуры расейскамоўныя творы людзей, якія пражываюць у Беларусі? Нашыя людзі чамусьці любяць спрэчкі, у якіх яны апрыёры ніколі ня прыдуць да згоды. Ці лічыць аборт забойствам? Ці адмяняць сьмяротнае пакараньне? Ці дазваляць гей-парады? Ці пара ўжо выбіраць бульбу?

Сытуацыя са Сьвятланай Алексіевіч – не ўнікальная. Найперш тым, што падобныя былі на нашай памяці зусім нядаўна.

Ці шмат вы чулі да Еўрабачання-2009 пра нарвэскага таленавітага скрыпача Аляксандра Рыбака? Але як толькі ў апошняй баварскай хатняй гаспадыні ўцякло малако пад чароўныя гукі “Фэйрытэйлз” – у тую ж сэкунду Саша стаў беларусам. І кожная беларуская кватэра выбухнула воклічамі, што наш, наш перамог!..

Ці шмат вы чулі да Нобелеўскай прэміі-2000 пра выбітнага расейскага фізыка Жарэса Іванавіча Алфёрава? А як старому камуністу насыпалі талераў у стакгольмскай ратушы – усе беларусы адразу зрабіліся аматарамі фізыкі. Бо – трасца мне ў бок – наш палучыў-та, наш!..

Прыклады сягаюць глыбей і глыбей у гісторыю. Нашыя – куды пальцам ня тыкні. Шымон Перас – наш. Марк Шагал – наш! Уэйн Грэцкі – наш! Намесьнік Біла Гейтса Стыў Балмер – наш, з Пінска! Жак Іў Кусто, вынаходнік акваланга, – пастаўскі малец! Адраджэнец іўрыта пехам пад стол на Віцебшчыне хадзіў! Канструктар Сухі яшчэ ў Глыбокім папяровыя самалёцікі з дахаў запускаў! Што ўжо казаць пра іншых нашых – ад князёў да пісьменьнікаў, за якіх мы любім хапацца за грудкі з суседзямі.

Дык наш – хто нечага дасягнуў? Прабіўся ў людзі, як у вёсцы кажуць?

Але з літаратурай усё не так проста. Літаратура – гэта ўдала складзеныя словы нашай мовы. Якія прымушаюць нас ганарыцца, што склаў іх наш суайчыннік.

Літаратура – гэта мова. Дзе ўжо прасцей? Напісана па-беларуску – беларуская літаратура. Напісаная па-руску – руская. Ведаю, што многія не пагадзяцца і пачнуць сыпаць прыкладамі, таму пакдкрэслю: гэта мая асабістая думка.

Парадокс у тым, што беларусы могуць ствараць рускую літаратуру! А людзі іншых нацыянальнасцяў – могуць ствараць літаратуру беларускую! Калі чалавек думае гэтай моваю і дыхае ёй – тут няма ніякага злачынства! І тут няважнае ягонае паходжаньне.

Нарэшце час зразумець: Пушкін і Лермантаў – ні разу не “нашыя”. Гэта – здабытак расейскай, а глабальна кажучы сусветнай літаратуры. Тое, што яны не нашыя – не падстава іх не любіць! Эйфелева вежа не нашая, але ж многія беларусы абсалютна заслужана захапляюцца ёй!

Дык што там з Алексіевіч? Піша па-расейску? Адкінем убок? Адхрысцімся – такія нам непатрэбныя?

А калі заўтра Нобелеўскую прэмію дадуць – адразу ж наша стане, праўда?..

Ведаеце, я вельмі рады, што нашая зямля дала сьвету столькі цудоўных людзей, столькі талентаў і геніяў. Бясспрэчна, калі недзе за мяжой зойдзе гаворка пра любога з іх, мы з гонарам скажам, што ён – наш, тут нарадзіўся, тут узгадаваўся на сырадоі і пальцам пханых кілбасах!..

Але – вось парадокс – вярнуўшыся дамоў і адкрыўшы сайты з нобелеўскімі чуткамі, зноўку задумаемся: дык нашая Алексіевіч ці не?

І нешта думаецца, што вырашыцца гэтая спрэчка толькі ў стакгольмскай ратушы.

А Сьвятлану Алексіевіч, прызнаючы яе заслугі на міжнародным узроўні і радуючыся ім, асабіста я лічу не “беларускай пісьменніцай”, а “пісьменніцай зь Беларусі”. Фармулёўка – не падкапаешся.

 

Меркаванні калумністаў могуць не супадаць з меркаваннем рэдакцыі.
Запрашаем чытачоў абмяркоўваць артыкулы на форуме, прапаноўваць для ўдзелу ў праекце новых аўтараў або ўласныя матэрыялы.

 


  • { Нашыя людзі чамусьці любяць спрэчкі, у якіх яны апрыёры ніколі ня прыдуць да згоды. Ці лічыць аборт забойствам? Ці адмяняць сьмяротнае пакараньне? Ці дазваляць гей-парады? Ці пара ўжо выбіраць бульбу? } Глеб, выбачай за рускамоўны адказ. ... Я тутэйшы, но не считаю необходимым сливаться с белорусской массой сегодняшнего дня. Она атомизирована и цельной быть не может. А индивидуальности были всегда. При любом положении вещей. И Алексиевич - умная женственная человеческая индивидуальность. Которой лично глубоко плевать, кем её признает сегодняшний белорусский социум. Она и писала свои тематические работы "изнутри себя", по велению души. И любые награды и признание толпы, собравшейся чествовать... Это к спортивным "звёздам", не к ней. ... Тут упоминание о Пушкине прозвучит уместно: Веленью божию, о муза, будь послушна, Обиды не страшась, не требуя венца, Хвалу и клевету приемли равнодушно, И не оспаривай глупца. ... А мы... А кто, собственно, - мы?
  • Глеб, дазвольце не пагадзіцца, хоць я й паважаю Ваш пункт гледжаньня. Вось я, напрыклад, жыву ў Канадзе. Тут дзьве афіцыйныя мовы: ангельская ды французкая. Дык што, ці скажаце Вы, што канадскае літаратуры не існуе? Што ёсьць, напрыклад, ангельскія пісьменьнікі з Канады, а канадскіх пісьменьнікаў няма? Гэта ня тычыцца толькі новага сьвету. Возьмем, напрыклад, Ірляндыю. На якой мове пісалі Свіфт, Стоўкэр, Ўайлд, Ейтс, Джойс? Вядома, на ангельскай. Дык, што, гэта ангельскія пісьменьнікі? Мабыць на Беларусі яны такімі і лічуцца, але людзі з анламоўных краін лічуць іх менавіта ірляндскімі пісьменьнікамі. А як наконт шматлікіх індыйскіх пісьменьнікаў, што пішуць пра індыйскія тэмы па-ангельску? Можна працягнуць тэму, але думаю, што Вы мяне зразумелі. Літаратуру той ці іншай краіны зусім не абавязкова абмяжоўваць моваю тытульнай нацыі, асабліва калі большасьць жыхароў гэтай краіны гэтай моваю (на вялікі жаль) не карыстаецца.
  • Пишется: «Парадокс у тым, што беларусы могуць ствараць рускую літаратуру! А людзі іншых нацыянальнасцяў – могуць ствараць літаратуру беларускую! Калі чалавек думае гэтай моваю і дыхае ёй – тут няма ніякага злачынства! І тут няважнае ягонае паходжаньне. Нарэшце час зразумець: Пушкін і Лермантаў – ні разу не “нашыя”. Гэта – здабытак расейскай, а глабальна кажучы сусветнай літаратуры. Читать полностью:http://naviny.by/rubrics/opinion/2013/9/5/ic_articles_410_182898/ . == А что, русскую литературу создали русские? Да М.В.Ломоносов, который язык кривичей (старобеларуский) сдобрил церковнославянским, был кровей северных поморян; Один из первейших в практике литературы и поддержки письменного литературного русского языка Г.Р.Державин был татарских кровей; Считающийся первым основателем письменного литературного русского языка А.С.Пушкин был африканских кровей; Последователь Пушкина М.Ю.Лермонтов был шотландских кровей И так во многих далее. Следовательно, русский литературный язык – это симбиоз работающих на московских правителей людей многих народов. И только потом в светских сословиях Московии (Питера) начали увлекаться, к примеру, Пушкиным и другими русскопишущими.
  • [quote="нет"] что, русскую литературу создали русские?[/quote] Кстати, один из самых русских писателей (по языку, по стилю, по образу восприятия мира) Борис Пильняк -- из немецких колонистов. Советую прочесть пронзительнейший рассказ "Смертельное манит".
  • [quote="smerd"]Смертельное манит[/quote] Ещё в детстве Алёна узнала, что за красотой скрывается смерть, манит к себе всё то, что смертельно: зовёт к себе земля с высоты, зовёт вода с моста. Но по-настоящему осознала это девушка гораздо позже, когда пришла к ней любовь.
  • Я считаю, нельзя сводить искусство к инструменту, с помощью которого оно было создано. Алексиевич - русскоязычная белорусская писательница. Так будет точнее. Белорусский писатель - под этим подразумевается нечто несомненно большее, чем мастерское владение белорусским языком, при всем к нему уважении.
  • Критерий, является ли писатель белорусским очень прост: если читаешь произведение и чувствуешь "это про нас", значит, он белорусский, неважно, на каком языке он пишет, в какой стране родился и какие топонимы использует в тексте.
  • [quote="contrabbasso"]Я считаю, нельзя сводить искусство к инструменту, с помощью которого оно было создано. Алексиевич - русскоязычная белорусская писательница. Так будет точнее. Белорусский писатель - под этим подразумевается нечто несомненно большее, чем мастерское владение белорусским языком, при всем к нему уважении.[/quote] [quote="contrabbasso"]Критерий, является ли писатель белорусским очень прост: если читаешь произведение и чувствуешь "это про нас", значит, он белорусский, неважно, на каком языке он пишет, в какой стране родился и какие топонимы использует в тексте.[/quote] В свое время Франциск Скорина из Полоцка сказал, что он литвин. А о чем писал Скориан и на каком языке - это те возможности, которые у него были. И Алексиевич пишет на том языке, на котором у нее есть возможность (в силу, возможно, обучения в школе и далее на таком языке), используя такой алфавит, которым владеет, о том и о тех, о которых она знает и пережила лично. И второстепенно то, что она пишет на каком-то ином языке и то что она пишет о ею известном. Главный талан ее в том, что она может быть замечена, как талантливая.
  • [quote="smerd"]Борис Пильняк -- из немецких колонистов. Советую прочесть пронзительнейший рассказ "Смертельное манит".[/quote] Также еще толковый словарь русского языка написал датчанин Даль, хохол Гоголь тоже считается великим русским писателем, а эфиопец Пушкин великим русским поэтом. Дело не в том, где ты родился, а какую среду ты в себя впитал и каким духом живешь. Кстати русская нация сама пережила опустошительную эмиграцию. Так вот нынешние потомки русских послереволюцоннных эмигрантов - это уже не русские в полном понятии, хотя по крови русские. О них Высоцкий спел: Здесь эмигранты все второго поколения От них сплошные недоразумения Они всё путают: и имя, и названия И ты бы, Ваня, у них был Ванья. Чтобы быть представителем своего народа, надо родиться в его среде и жить в его среде, а если ты родился на чужбине, но переехал к своему народу, готовья к тому, что тебя не признают. Как сказал мне один приятель, ныне живущий в Израиле - в СССР я был морда ж...вская, а в Израиле я русская свинья. Ну а если целый народ теряет свои корни, то не стоит винить в этом кого-то другого. Цыгане всю жизнь живут среди чужих народов, но не теряют свои корни, а если находится один народ, который нет уходя никуда со своей исторической родины, расстался сро своей исторической памятью, так надо думать, что он просто никогда ее и не имел.
  • Господа, панове, таварістчі, спадарства, тут вось пару разоў успаміналі "шатландца" Лермантава... Хто памятае(?)): ... Люблю отчизну я, но странною любовью! Не победит ее рассудок мой. ... А "сусветна вядомая" Алексиевич амаль што прамым тэкстам "пояснеяет", што "Атчызна" ей - па барабану! (